Zonder scheidsrechters geen voetbal. Een slogan waar ik het voor de volle 100 procent mee eens ben. Want laten we eerlijk zijn: zonder iemand die de leiding neemt, de regels bewaakt en probeert een wedstrijd in goede banen te leiden, wordt het op een voetbalveld al snel een georganiseerde chaos. Scheidsrechters zijn onmisbaar. Daar bestaat wat mij betreft geen enkele discussie over. Maar dat betekent niet dat iedere scheidsrechter automatisch boven iedere vorm van kritiek verheven is. En precies daar gaat het nogal eens mis.



In de standaardklassen van het amateurvoetbal mag je verwachten dat de mannen en vrouwen die daar wedstrijden fluiten over voldoende kwaliteiten beschikken. Het gaat immers niet om een vrijblijvend potje op een doordeweekse avond tussen twee vriendenteams. In deze klassen wordt serieus gevoetbald, staan belangen op het spel en zijn er spelers, trainers en clubs die iedere week tijd en energie in hun sport steken. Dan mag je verwachten dat degene met de fluit ook weet waar hij of zij mee bezig is.

Toch is het iedere maandag weer opvallend wanneer je de wedstrijdverslagen in de kranten leest of berichten op sociale media voorbij ziet komen. Regelmatig duiken dezelfde namen op. En helaas niet omdat ze een wedstrijd fantastisch hebben geleid, maar omdat er opnieuw de nodige vraagtekens worden gezet bij hun optreden. Een wedstrijd die volledig uit de hand loopt, discutabele beslissingen, een gebrek aan overwicht of een scheidsrechter die de ene na de andere situatie verkeerd lijkt in te schatten. En opvallend vaak gaat het dan om arbiters die inmiddels bij menigeen bekend zijn.

Dat is niet alleen vervelend voor de betrokken clubs en spelers, maar vooral ook voor de scheidsrechters die hun werk wél iedere week naar behoren doen. Want laten we die groep vooral niet vergeten. Er zijn gelukkig genoeg arbiters die nauwelijks opvallen tijdens een wedstrijd. En dat bedoel ik als een groot compliment. Ze zijn aanwezig, communiceren duidelijk, voelen een wedstrijd aan, weten wanneer ze moeten optreden en wanneer ze juist even moeten laten voetballen. Na afloop gaat het over de wedstrijd en niet over de man of vrouw met de fluit. Dat is precies zoals het hoort.

Maar door een relatief kleine groep scheidsrechters die er geregeld een potje van maakt, wordt de complete arbitrage vaak over één kam te worden geschoren. En dat verdienen die goede scheidsrechters absoluut niet. Zij steken iedere week hun vrije tijd in het amateurvoetbal en doen hun uiterste best om wedstrijden eerlijk en sportief te laten verlopen. Daar mag best waardering tegenover staan.

Natuurlijk zullen er mensen zijn die zeggen: iedereen doet toch zijn best? En daar zal ik absoluut niets tegenin brengen. Ik twijfel er niet aan dat de meeste scheidsrechters met goede bedoelingen aan een wedstrijd beginnen. Maar laten we één ding niet door elkaar halen: je best doen en ergens daadwerkelijk geschikt voor zijn, zijn twee totaal verschillende zaken.

Want hoe goed je bedoelingen ook zijn, uiteindelijk moet je wel over de kwaliteiten beschikken om een wedstrijd op een behoorlijk niveau te leiden. Als je keer op keer dezelfde fouten maakt, het overzicht verliest, de communicatie met spelers niet op orde hebt en wedstrijden steeds opnieuw laat ontsporen, dan kun je niet eindeloos blijven schuilen achter het argument dat je je best doet. Op een gegeven moment moet je ook eerlijk naar jezelf durven kijken.

En juist daar ontbreekt het naar mijn mening nog weleens aan. Zelfreflectie lijkt bij sommige arbiters een nogal onbekend begrip. Want hoe vaak hoor je na afloop een scheidsrechter die werkelijk kritisch naar zijn eigen optreden kijkt? Hoe vaak wordt er toegegeven dat een beslissing verkeerd was, dat de wedstrijd onvoldoende onder controle was of dat bepaalde situaties anders aangepakt hadden moeten worden?

Natuurlijk hoeft een scheidsrechter niet iedere beslissing uitgebreid te verantwoorden. En uiteraard zal geen enkele arbiter een wedstrijd foutloos leiden. Dat verwacht ook niemand. Maar een beetje bescheidenheid en het vermogen om kritiek te accepteren, zouden bij sommige scheidsrechters bepaald geen overbodige luxe zijn.

Want soms lijkt het alsof de fluit niet alleen het instrument is waarmee een wedstrijd wordt geleid, maar ook een middel waarmee bepaalde arbiters hun eigen belangrijkheid willen onderstrepen. Alsof het feit dat je de leiding hebt automatisch betekent dat je altijd gelijk hebt. Alsof een discussie met een speler direct wordt gezien als een aantasting van je gezag. En alsof je als scheidsrechter vooral niet mag laten merken dat je ook maar een mens bent die fouten kan maken. Dat is naar mijn idee een verkeerde houding.

Gezag dwing je niet af door voortdurend met je vinger te wijzen, spelers de mond te snoeren of jezelf als de belangrijkste persoon op het veld te beschouwen. Gezag verdien je door je houding, je kennis van de regels, je communicatie en vooral door consequent en geloofwaardig te handelen. Een goede scheidsrechter hoeft niet voortdurend te laten merken dat hij de baas is. Dat zien spelers vanzelf.

En dan nog even over de vergoeding. Natuurlijk is het amateurvoetbal voor veel scheidsrechters een hobby. Een leuke manier om actief bezig te zijn, mensen te ontmoeten en een bijdrage te leveren aan de sport. Daar staat een vergoeding, reiskostenvergoeding en na afloop een balletje met saus of een snack naar keuze tegenover. Allemaal prima en volkomen terecht.

Maar laten we wel wezen: die vergoeding is geen vrijbrief om er iedere week maar wat van te maken. Wie ervoor kiest om op dit niveau wedstrijden te fluiten, neemt daarmee ook een verantwoordelijkheid op zich. Naar de clubs, de spelers en de sport in het algemeen.

En als blijkt dat je die verantwoordelijkheid structureel niet aankunt, moet je misschien ook eens de moed hebben om jezelf af te vragen of dit niveau wel bij je past. Misschien is een andere klasse beter geschikt. Misschien is extra begeleiding nodig. En misschien moet je gewoon eerlijk concluderen dat fluiten op dit niveau niet jouw ding is. Daar is helemaal niets mis mee. Sterker nog, daar zou meer respect voor zijn dan voor iemand die koste wat kost zijn eigen gelijk blijft halen.

Ook de KNVB mag hierin best wat kritischer zijn. Het kan toch niet zo zijn dat dezelfde scheidsrechters week na week onderwerp van discussie zijn, terwijl er vervolgens nauwelijks iets lijkt te veranderen? Een naam die regelmatig terugkomt in negatieve wedstrijdverslagen zou toch aanleiding moeten zijn om eens serieus naar het functioneren van die arbiter te kijken. Niet om hem een figuurlijke draai om zijn oren te geven , maar wel om de kwaliteit van de arbitrage te bewaken. Want uiteindelijk hebben we allemaal hetzelfde belang: voetbalwedstrijden die op een sportieve en eerlijke manier worden gespeeld.

Dus ja, zonder scheidsrechters geen voetbal. Daar blijf ik voor 100 procent achter staan. Alle respect voor de mannen en vrouwen die ieder weekend hun vrije tijd opofferen om wedstrijden te leiden. Maar dat respect moet wel van twee kanten komen.

Van spelers en trainers mag sportiviteit, respect en acceptatie worden verwacht. Maar van scheidsrechters mag op hun beurt ook kwaliteit, professionaliteit en zelfreflectie worden verwacht.

Een fluit geeft je de leiding over een wedstrijd, maar maakt je nog geen onfeilbaar persoon. En misschien zouden sommige arbiters dat af en toe eens goed in hun oren moeten knopen.

Want als je iedere week opnieuw het onderwerp van gesprek bent, ligt het misschien niet iedere keer aan die lastige spelers, die kritische trainers of die vervelende supporters.

Misschien ligt het dan ook gewoon eens aan jezelf.

Zonder scheidsrechters geen voetbal, absoluut. Maar zonder kwaliteit, zelfreflectie en een beetje bescheidenheid wordt het voor iedereen een heel vervelend potje. En wie zich daar niet in kan vinden, moet misschien eens serieus overwegen om de fluit aan de wilgen te hangen.