Scheldende kinderen, schreeuwende ouders en een scheidsrechter die het moet ontgelden. Het amateurvoetbal lijkt soms steeds verder af te drijven van waar het ooit om begonnen is. Met deze eerste aflevering van Buiten de lijnen kijken we naar gedrag dat niet op een voetbalveld thuishoort, maar helaas steeds vaker de aandacht opeist.


                                                


Soms heb je van die momenten waarop je telefoon een berichtje laat zien en je eigenlijk al weet dat je niet vrolijk gaat worden van de inhoud. Dat overkwam mij gisteren, maandag 19 oktober, toen ik een berichtje ontving dat mij aan het denken zette. Een berichtje dat meteen de aanleiding vormde voor een nieuwe rubriek op Puurvoetbal: Buiten de lijnen. Een rubriek waarin we aandacht besteden aan alles wat er rondom het voetbal gebeurt en waarvan je je soms afvraagt: waar zijn we in hemelsnaam mee bezig? Het bericht dat ik ontving, was afkomstig van iemand die met zijn jongste naar een voetbaltoernooi was geweest. Wat daar gebeurde, stemde hem allesbehalve vrolijk.

‘Hoi Johan, gisteren met jongste naar een toernooi geweest. Daar was een team waar de kinderen tekeer gingen tegen de scheidsrechter en de ouders veel te fanatiek langs de kant stonden te schreeuwen. Daar begint de agressie dus al op jonge leeftijd, omdat de kinderen dat gedrag normaal vinden doordat ouders een slecht voorbeeld geven.’

Een bericht dat helaas niet op zichzelf staat. En eerlijk gezegd verbaast het mij ook niet meer.

Het begint langs de lijn

Wie denkt dat wangedrag in het voetbal pas ontstaat wanneer spelers volwassen zijn, hoeft alleen maar eens goed te kijken bij jeugdwedstrijden. Daar zie je gelukkig nog heel veel mooie dingen. Kinderen die plezier hebben, samen leren voetballen, elkaar helpen en na afloop met rode wangen en een grote glimlach van het veld stappen. Dat is waar jeugdvoetbal om zou moeten draaien. Maar er is ook een andere kant. Ouders die zich gedragen alsof er een Champions League-finale op het spel staat. Iedere beslissing van de scheidsrechter wordt voorzien van commentaar, iedere overtreding van de tegenstander vraagt om een luidruchtige reactie en bij een beslissing die niet bevalt, gaan de remmen eraf. En wat doen de kinderen ondertussen? Die kijken, luisteren en nemen het gedrag van hun voorbeelden over. Want laten we eerlijk zijn: als papa of mama langs de lijn staat te schreeuwen en de scheidsrechter voor van alles en nog wat uitmaakt, waarom zou een kind dan denken dat het zelf anders moet doen? Kinderen leren niet alleen van wat we hun vertellen. Ze leren vooral van wat we hun laten zien. Juist daar gaat het mis wanneer volwassenen met hun gedrag het tegenovergestelde uitdragen van de normen en waarden die ze hun kinderen proberen bij te brengen.

Waar zijn de normen en waarden gebleven?

Natuurlijk, voetbal is emotie. Dat hoort erbij en dat moet vooral zo blijven. Een doelpunt in de laatste minuut, een gemiste strafschop of een beslissing van de scheidsrechter waar je het niet mee eens bent: het kan allemaal voor spanning en frustratie zorgen. Niemand verwacht dat ouders als standbeelden langs de lijn staan.

Maar er is een wereld van verschil tussen enthousiast aanmoedigen en respectloos gedrag. Je kunt het ergens niet mee eens zijn zonder iemand uit te schelden. Je kunt fanatiek zijn zonder een ander te intimideren. En je kunt je kind steunen zonder de wedstrijd voor iedereen langs de lijn tot een onaangename ervaring te maken.

Toch lijken die grenzen steeds vaker te vervagen. Wat gisteren nog onacceptabel was, wordt vandaag soms afgedaan als iets wat nu eenmaal bij voetbal hoort. Alsof schelden, intimideren en het voortdurend bekritiseren van een scheidsrechter onderdeel zijn geworden van het spel. Dat is een gevaarlijke ontwikkeling. Zeker bij jeugdwedstrijden, waar kinderen juist moeten leren omgaan met winst, verlies, teleurstelling en beslissingen die niet altijd in hun voordeel uitvallen.

Ook verenigingen hebben een verantwoordelijkheid

Daar ligt niet alleen een taak voor ouders, maar zeker ook voor voetbalverenigingen. Een club is meer dan een verzameling teams, trainers en bestuursleden. Een vereniging is ook een gemeenschap waarin je met elkaar bepaalt welk gedrag je accepteert en waar de grenzen liggen. Wil je als club bekendstaan om sportiviteit, respect en plezier? Dan moet je dat niet alleen op papier zetten in een gedragscode, maar er ook naar handelen wanneer het misgaat.

Een vereniging kan niet wegkijken wanneer spelers een scheidsrechter uitschelden of ouders zich langs de lijn misdragen. Natuurlijk, je kunt niet overal tegelijk zijn en niet ieder incident zal direct bij het bestuur terechtkomen. Maar wanneer signalen binnenkomen, moet je daar serieus naar kijken. Spreek mensen aan op hun gedrag, maak duidelijke afspraken en wees bereid om consequenties te verbinden aan herhaaldelijke overtredingen. Dat is niet altijd gemakkelijk. Zeker niet wanneer het om leden gaat die al jarenlang bij de club betrokken zijn of wanneer ouders hun eigen gedrag proberen goed te praten met het argument dat ze nu eenmaal fanatiek zijn. Maar juist dan moet een vereniging laten zien waar zij voor staat. Want als iedereen weet wat er gebeurt en niemand ingrijpt, welke boodschap geef je dan af?

De scheidsrechter is geen tegenstander

Een bijzonder kwalijke ontwikkeling is dat de scheidsrechter steeds vaker het mikpunt wordt van frustraties. Zeker bij de jeugd zijn het vaak mensen die hun vrije tijd opofferen om wedstrijden in goede banen te leiden. Ze maken fouten, net als spelers, trainers en ouders. Dat hoort bij mensenwerk. Zonder scheidsrechters geen wedstrijd. Toch lijken we dat soms te vergeten.

Wie wil dat er voldoende mensen bereid blijven om wedstrijden te fluiten, zal ook moeten accepteren dat respect geen vrijblijvende afspraak is. Een scheidsrechter mag best worden aangesproken op een beslissing, maar dat kan op een normale manier. Schelden en intimideren horen daar niet bij.

En laten we vooral niet vergeten dat de kinderen op het veld meekrijgen hoe volwassenen met de scheidsrechter omgaan. Wie respect wil zien bij jeugdspelers, zal dat respect zelf moeten voorleven.

Tijd om de spiegel voor te houden

Het bericht dat de aanleiding vormde voor deze eerste aflevering van Buiten de lijnen is misschien maar één ervaring tijdens één voetbaltoernooi. Maar het roept een vraag op die we als voetbalwereld niet langer mogen negeren: wat vinden we eigenlijk nog normaal?

We kunnen blijven wijzen naar de jeugd van tegenwoordig, naar veranderende normen en waarden of naar de verruwing van de maatschappij. Maar uiteindelijk begint verandering bij onszelf. Bij ouders die hun emoties onder controle houden, trainers die grenzen stellen en verenigingen die niet alleen praten over respect, maar het ook afdwingen. Voetbal moet een sport blijven waarin kinderen met plezier naar het veld gaan, waar fouten gemaakt mogen worden en waar een scheidsrechter zijn werk kan doen zonder verbaal onder vuur te liggen.

Misschien moet er eens wat vaker in de spiegel gekeken worden. Want als volwassenen het goede voorbeeld niet meer geven, kunnen we moeilijk verwachten dat kinderen dat vanzelf wel doen.

En dus is mijn boodschap simpel: moedig je kind aan, geniet van het voetbal en accepteer dat niet iedere beslissing jouw kant op valt. Maar laat het schelden en schreeuwen achterwege. Want op het voetbalveld mag er best buiten de lijnen worden gedacht. Maar respectloos gedrag hoort daar niet bij.