Een straftraining is alleen maar voor de bühne
Vanmorgen hoorde ik de trainer van FC Dordrecht, Paul Nuyten, met een strak gezicht voor de camera van ESPN vertellen dat zijn spelers zich zaterdag om 09.00 uur in de kleedkamer moesten melden. De aanleiding was duidelijk: een 5-1 nederlaag tegen het altijd lastige Helmond Sport. Een nederlaag die kennelijk zoveel frustratie had opgeleverd dat de trainer zijn selectie nog maar eens stevig wilde toespreken.

Een extra bijeenkomst op zaterdagochtend. Misschien bedoeld als een signaal, misschien als een manier om de spelers duidelijk te maken dat de prestaties van de afgelopen wedstrijd niet door de beugel konden. Maar eerlijk gezegd heb ik weinig met dit soort maatregelen. Voor mij voelt het vooral als een poppenkast voor de bühne. Een manier om naar de buitenwereld te laten zien dat je als trainer hard optreedt en niet zomaar alles accepteert. Maar wat bereik je er werkelijk mee?
Hetzelfde gevoel bekruipt mij wanneer ik zie hoe sommige zelfbenoemde jeugdtrainers omgaan met kinderen die een keer te laat komen. Te laat op de training verschijnen? Eerst maar eens een paar rondjes lopen! Geen vragen stellen, niet informeren naar de reden, maar direct een sanctie opleggen. Want regels zijn regels en wie zich daar niet aan houdt, moet maar voelen. Wat mij betreft is dat een van de meest verkeerde beslissingen die je als trainer kunt nemen.
Natuurlijk moeten er afspraken zijn binnen een team. Kinderen moeten leren dat op tijd komen belangrijk is, dat je rekening houdt met je medespelers en dat je verantwoordelijkheid draagt voor je eigen gedrag. Daar is helemaal niets mis mee. Sterker nog, dat hoort bij het voetbal en bij het opvoedkundige karakter dat de sport kan hebben.
Maar er zit een wereld van verschil tussen grenzen stellen en blind straffen.
Want weet jij als trainer eigenlijk wel waarom dat kind te laat is? Misschien moest het thuis eerst helpen omdat een ouder het moeilijk heeft. Misschien is er sprake van problemen in het gezin. Misschien heeft een kind simpelweg de verantwoordelijkheid gekregen om op een jonger broertje of zusje te passen tot moeder thuis is . Of …..misschien speelt er iets waarover het liever niet praat.
En ja, het kan natuurlijk ook gewoon zijn dat een kind zijn tijd niet goed heeft ingedeeld. Maar dat weet je pas wanneer je de moeite neemt om het te vragen. Precies daar begint wat mij betreft het trainerschap.
Deze week hoorde ik iemand die jarenlang actief is geweest binnen het jeugdvoetbal iets zeggen waar ik mij volledig in kan vinden: als trainer moet je je ook verdiepen in de achtergrond van je spelers.
Een uitspraak die misschien vanzelfsprekend klinkt, maar in de praktijk nog lang niet altijd wordt toegepast. Want hoe vaak zien we niet dat trainers vooral bezig zijn met de voetballer? Met de techniek, de tactiek, de conditie en de prestaties op zaterdag. Allemaal belangrijke onderdelen, maar daarmee ben je er nog niet. Een speler is namelijk veel meer dan een naam op het wedstrijdformulier.
Je hebt te maken met kinderen die allemaal hun eigen verhaal, hun eigen karakter en hun eigen thuissituatie hebben. De een komt uit een warm gezin waar alles goed geregeld is, terwijl de ander misschien iedere dag met heel andere zorgen rondloopt. Aan de buitenkant zie je dat niet altijd. Soms is het gedrag van een kind juist een signaal dat er iets speelt.
En dan kun je als trainer twee dingen doen. Je kunt direct boos worden, een straf uitdelen en duidelijk maken wie de baas is. Of je kunt even een stap terugzetten, het gesprek aangaan en proberen te begrijpen wat er aan de hand is. Voor mij is die tweede keuze de enige juiste.
Daarom vind ik ook dat iedere trainer moet weten wanneer zijn spelers jarig zijn. Misschien klinkt dat als een klein detail, maar ik zie het als een absolute must. Het gaat niet om het onthouden van een datum om vervolgens een felicitatie op de groepsapp te zetten. Het gaat om de belangstelling die daarachter zit.
Weet je wie er thuis woont? Weet je of ouders gescheiden zijn? Weet je hoe het op school gaat? Weet je of een speler misschien moeite heeft met bepaalde zaken? En vooral: weet je wanneer je even niet over voetbal moet praten, maar gewoon moet vragen hoe het met iemand gaat?
Je hoeft als trainer natuurlijk niet alles te weten. Je bent geen hulpverlener en ook geen maatschappelijk werker. Maar je kunt wel laten merken dat je belangstelling hebt voor de persoon achter de voetballer. Dat je ziet wanneer iemand niet lekker in zijn vel zit en dat je bereid bent om te luisteren. Dat vraagt soms meer tijd dan het geven van een paar rondjes straflopen, maar het levert uiteindelijk veel meer op.
Bovendien moet je jezelf als trainer eens afvragen wat je met een straftraining of een verplichte extra bijeenkomst eigenlijk wilt bereiken. Is het bedoeld om spelers iets te leren? Of is het vooral een uiting van je eigen frustratie na een teleurstellende wedstrijd?
In het jeugdvoetbal geldt dat misschien nog wel sterker. Daar ben je als trainer niet alleen bezig met het opleiden van voetballers, maar ook met het begeleiden van kinderen in hun ontwikkeling. Je hebt een voorbeeldfunctie. De manier waarop jij met spelers omgaat, kan veel invloed hebben op hun plezier in het voetbal en op de manier waarop zij naar zichzelf kijken. Dat betekent niet dat alles maar goedgekeurd moet worden. Duidelijkheid, discipline en respect blijven belangrijk. Maar die zaken bereik je niet door voortdurend met sancties te dreigen. Je bereikt ze door vertrouwen op te bouwen en consequent te zijn in je handelen. Leer ze kennen. Weet wanneer ze jarig zijn. Vraag hoe het op school gaat. Toon belangstelling voor wat er buiten het voetbal gebeurt. En als iemand te laat komt, vraag dan eerst eens waarom. Een straftraining kan indruk maken op de buitenwereld. Een goed gesprek kan het verschil maken voor een kind. En voor dat laatste kies ik zonder enige twijfel voor.