Wie respect verlangt, moet zelf het goede voorbeeld geven. En dat begint niet bij het eerste fluitsignaal, maar op het moment dat je geacht wordt aanwezig te zijn.





Het was gisteren in Zandeweer dat mijn schrijfblokje bijna uit mijn handen viel van verbazing. Niet vanwege een snoeiharde overtreding, een discutabele strafschop of een buitenspelgeval waarover na afloop nog urenlang gediscussieerd zou worden. Nee, de verbazing begon al vóórdat er überhaupt één bal had gerold. De reden? De man die de wedstrijd tussen ZEC en Noordpool in goede banen moest leiden, schitterde door afwezigheid.

Terwijl beide ploegen zich opmaakten voor hun onderlinge derby, de warming-up achter de rug hadden en iedereen klaarstond voor de aftrap, was er rond de klok van 14.30 uur nog altijd geen scheidsrechter te bekennen. Geen arbiter, geen fluitsignaal en, voor zover mij bekend, ook geen bericht dat er sprake was van vertraging.

En laten we eerlijk zijn: als een scheidsrechter niet op tijd verschijnt en er geen enkel bericht binnenkomt, ga je in eerste instantie niet meteen uit van onwil. Je denkt eerder dat er onderweg iets is gebeurd. Een ongeluk, autopech of een andere onverwachte situatie. Dat kan iedereen overkomen. Ook een scheidsrechter is maar een mens. Maar in Zandeweer bleek de situatie toch een andere wending te hebben.

Want de scheidsrechter van dienst, de heer Elsharkawy, was niet voor het eerst op deze manier onderwerp van verbazing. Volgens de geluiden was dit namelijk niet de eerste keer dat hij in Zandeweer te laat verscheen. En juist dát maakt de situatie een stuk opmerkelijker. Een incident kan gebeuren, maar wanneer iets zich herhaalt, mag je je serieus afvragen of er wel voldoende besef is van de verantwoordelijkheid die bij de functie hoort. Een scheidsrechter heeft rechten. Absoluut. Maar wie alleen zijn rechten kent en zijn plichten uit het oog verliest, heeft wat mij betreft een probleem.

Laat ik vooropstellen dat een scheidsrechter recht heeft op een fatsoenlijke ontvangst. Een goede kleedkamer, respectvolle behandeling en begeleiding wanneer de omstandigheden daar aanleiding toe geven, zijn geen overbodige luxe. De man of vrouw met de fluit moet zijn werk onder normale omstandigheden kunnen doen. En wanneer een wedstrijd uit de hand dreigt te lopen, mag een arbiter verwachten dat de clubs hun verantwoordelijkheid nemen. Daar is niets mis mee. Integendeel! Maar tegenover die rechten staan ook plichten. En die lijken in deze situatie wel erg gemakkelijk naar de achtergrond te zijn verdwenen.

Een scheidsrechter wordt aangesteld om een wedstrijd te leiden. Twee verenigingen hebben zich voorbereid, spelers hebben hun zaterdagmiddag vrijgemaakt, trainers hebben hun plannen klaarliggen en supporters zijn naar het sportpark gekomen om hun club aan te moedigen. Vrijwilligers hebben hun werk gedaan, de accommodatie is gereed en iedereen staat in de startblokken. Dan mag je toch op zijn minst verwachten dat de man die de wedstrijd moet leiden, zelf ook op tijd aanwezig is? Dat is geen buitensporige eis. Dat is een kwestie van professionaliteit, fatsoen en respect. En juist dat laatste woord verdient hier nadrukkelijk de aandacht: respect.

Want wat moet je als speler denken wanneer je je warming-up al hebt afgerond, je lichaam klaar is voor de wedstrijd en je vervolgens staat te wachten op iemand die er nog niet is? Wat moet een trainer tegen zijn spelers zeggen wanneer de voorbereiding keurig is verlopen, maar de aftrap afhankelijk blijkt van een scheidsrechter die niet op tijd verschijnt? En wat te denken van de opmerking uit de mond van Elsharkawy dat er eerst tien minuten gewacht moet worden voordat de thuisclub stappen mag ondernemen om een andere scheidsrechter te regelen?

Natuurlijk moeten er afspraken en procedures zijn voor dit soort situaties. Niemand pleit ervoor om bij de eerste minuut vertraging direct paniek te zaaien. Maar regels zijn er om het voetbal in goede banen te leiden, niet om ze als een soort schild te gebruiken wanneer je zelf degene bent die niet aan de verwachtingen voldoet. Regels gelden niet alleen voor spelers en clubs. Ook een scheidsrechter staat daar niet boven.

Sterker nog: van iemand die tijdens een wedstrijd van spelers verlangt dat zij zich aan de regels houden, mag je verwachten dat hij buiten de lijnen minstens dezelfde discipline laat zien. Je kunt moeilijk van anderen stiptheid, respect en verantwoordelijkheid eisen wanneer je zelf op dat vlak geen overtuigend voorbeeld geeft. Het meest bijzondere moest toen overigens nog komen.

Slechts drie minuten nadat de heer Elsharkawy het sportpark op kwam lopen, begon de wedstrijd. Zonder warming-up van de scheidsrechter en zonder dat ik een passencontrole van beide teams heb zien plaatsvinden. En dan vraag ik mij werkelijk af: waar is de voorbereiding gebleven? Waar is het besef dat een wedstrijd meer is dan twee ploegen die een bal het veld op schieten en wachten op een fluitsignaal? Een passencontrole is geen administratief niemendalletje dat je naar believen kunt overslaan. Het hoort bij de voorbereiding en de controle op de wedstrijd. Juist door zulke handelingen zorgvuldig uit te voeren, laat je zien dat je je taak serieus neemt.

Dat er vervolgens gevoetbald werd, mag duidelijk zijn. En om ook dat aspect eerlijk te benoemen: vanaf soms aanzienlijke afstand floot de arbiter niet eens zo slecht. Er waren momenten waarop zijn optreden best door de beugel kon. Maar eerlijk gezegd vond ik dat in deze kwestie een ondergeschikt detail. Want het gaat mij niet om de vraag of een scheidsrechter iedere wedstrijd foutloos kan fluiten. Dat kan niemand. Een arbiter mag een fout maken, een verkeerde inschatting hebben of een beslissing nemen waarover de meningen verschillen. Dat hoort bij voetbal. Wie daar niet tegen kan, moet vooral niet langs de lijn gaan staan. Nee, het gaat mij om de houding waarmee je aan je taak begint. Om de verantwoordelijkheid die je draagt. En vooral om het respect dat je toont aan de mensen voor wie je die wedstrijd komt leiden. Want een scheidsrechter is er niet voor zichzelf. Hij is er om het voetbal mogelijk te maken, binnen de afgesproken regels en met oog voor beide ploegen.

De derby tussen ZEC en Noordpool verdiende een normale voorbereiding en een scheidsrechter die zijn komst serieus nam. De spelers verdienden duidelijkheid. De clubs verdienden respect. En de mensen die hun zaterdagmiddag aan deze wedstrijd besteedden, mochten verwachten dat de basis op orde was. Wat mij betreft is dat geen overdreven verlangen, maar de absolute ondergrens.

En dus blijft bij mij vooral het beeld hangen van een arbiter die naar mijn oordeel de regels wel erg gemakkelijk naast zich neerlegde en onvoldoende oog had voor de belangen van de twee ploegen die hij moest fluiten.

Dat is jammer. Niet alleen voor ZEC en Noordpool, maar ook voor alle scheidsrechters die hun taak wél serieus nemen, op tijd komen, zich voorbereiden en iedere zaterdag opnieuw proberen het amateurvoetbal in goede banen te leiden. Zij verdienen waardering en respect. Juist daarom mag je kritisch zijn op gedrag dat daar haaks op staat. Want laten we één ding niet vergeten: zonder scheidsrechters geen wedstrijd. Maar zonder clubs, spelers en vrijwilligers evenmin. Het voetbal is van ons allemaal.

Dus, beste scheidsrechter: geniet van je rechten, maar vergeet vooral je plichten niet. Want respect kun je opeisen met regels, maar je verdient het uiteindelijk met je eigen gedrag.
En dat begint niet met het eerste fluitsignaal. Dat begint met op tijd komen.