Gerard Helsma: Archivaris met een groot Gruno hart

Geschreven door Johan Staal op . Geplaatst in Tafel Gereserveerd

Het wandelende archiefkast wordt Gerard Helsma bij de voetbalvereniging Gruno ook wel genoemd.

Het wandelende archiefkast wordt Gerard Helsma bij de voetbalvereniging Gruno ook wel genoemd.

fotogerardhelsma

Met veel eerbied wordt er gesproken over de man die ter ere van het negentig jarige jubileum weer regelmatig de geschiedenis van de vereniging indook. Prachtige verhalen haalde hij terug uit de rijke historie van de Gruno. Verhalen waarin bijvoorbeeld te lezen valt wat de voetbalvereniging Gruno voor de wijk Kostverloren heeft betekend of over de man die drie keer het Nederlands elftal heeft gehaald, Jannes Kuiper. Vele voetballers en bestuursleden passeren zo de revue die een grote rol in de geschiedenis van het ondertussen negentig jarige Gruno hebben gespeeld.

Een geschiedenis waar de zestigjarige TNT-medewerker ook al ruim tweeënvijftig jaar deel van uitmaakt vertelt hij in het interview wat ik met hem had op het sportpark met de door hem, en vele Grunoleden, verafschuwde naam Sportpark Vinkhuizen. . ,

Toen ik op acht jarige leeftijd lid werd van Gruno had het de naam sportpark, West End wat in de amateurvoetbalwereld een begrip was. Maar in de jaren zeventig besloten gemeente ambtenaren zonder sentimentele gevoelens de naam te veranderen in Sportpark Vinkhuizen wat gewoon een hele kille en zakelijke naam is,"

Als voetballer vond Gerard Helsma zich geen groot talent en al op jonge leeftijd besloot hij zich op het leiden van wedstrijden toe te leggen. , Ik had al snel door dat er voor mij geen grote carrière weggelegd zou zijn als voetballer zodat ik op 17 jarige leeftijd mijn eerste wedstrijd in de wat toen nog de Groninger Voetbal Bond heette floot. In de GVB heb ik vijf jaar gefloten waarna ik in 1972 promoveerde naar de KNVB."

Daar maakte Gerard Helsma snel furore en floot hij in 1975 het hoofdklasse duel tussen CEC en Drachten. Maar de nu nog als rapporteur actief zijnde Gerard Helsma was niet de enige talentvolle scheidsrechter die Gruno rijk was want ook de namen Jannes Mulder, Simon Buurlage, Jan Bootsma, Jeles Pot, Jannes Marring en de respectievelijk als beheerder van het spelershome en als teammanager bij FC Groningen actief zijnde Menco en Theo Huizinga zullen menig voetballer uit de periode tussen 1970 en 1990 bekend in de oren klinken. Een echte verklaring dat er in die periode zoveel uistekende arbiters bij Gruno rondliepen heeft de clubarchivaris wel want zoals in een artikel wat in het blad voetbaltotaal van 1981 te lezen viel was het feit dat Jannes Marrink als eerste scheidsrechter die lid was van de v.v. Gruno op de overgangslijst terecht kwam een inspiratiebron voor de overigen. , Jannes Marrink kwam inderdaad als eerste op de overgangslijst en heeft er samen met Bert Kuiper voor gezorgd dat wij ons ook meer voor het fluiten gingen interesseren."

Dit leidde er toe dat naast Jannes Mulder, Jan Bootsma ook Gerard Helsma in de top van het amateurvoetbal als arbiter te bewonderen was. Op zevenentwintig jarige leeftijd kwam hij dan ook op de overgangslijst terecht waar scheidsrechters de kans kregen om door te stoten naar het betaalde voetbal. Scheidsrechters die op de overgangslijst stonden kregen ook vaak vriendschappelijke duels toegewezen waar een amateurvereniging tegen een buitenlandse topclub speelde ter voorbereiding op het nieuwe seizoen. Dan kwam je wel eens speler die later op de een of andere manier wereldberoemd zou worden wat Gerard Helsma in 1977 overkwam.

, Ik kreeg van de KNVB het vriendschappelijke duel tussen Bohemians Praag en Harkema Opeinde toegewezen waar in het Tsjechische team Karol Dobias en Antonin Panenka speelden die in 1976 ten koste van West Duitsland Europees Kampioen waren geworden. Panenka werd na die finale wereldberoemd doordat hij de beslissende strafschop door het midden van het doel stiftte terwijl de Duitse doelman Sepp Maier al naar de linkerhoek ging waardoor Tsjecho-Slowakije Europees kampioen werd." Dat zijn herinneringen die Gerard Helsma verteld op een manier die je bijna doet geloven dat hij ze een dag eerder heeft meegemaakt. Tot in detail weet hij te vertellen over gebeurtenissen uit het verre verleden zoals het verhaal over de scheidrechter die hij als zijn grote voorbeeld zag, Leo Horn.

, Leo Horn is de beste scheidsrechter geweest die Nederland ooit heeft gehad. Die man was een autoriteit waar helemaal niemand tegen op kon. Ik herinner me dat hij keer in het Oosterpark floot en er na afloop wel honderd mensen om hem heen stonden voor een handtekening. Hij presteerde het ook om een keer een wedstrijd waarin twee ploegen een punt moesten behalen na vijfendertig minuten in de tweede helft af te fluiten bij de stand van 1-1. Dat kon hij gewoon doen door zijn hele manier van presenteren want ook bij de bond was niemand die hem daarover aansprak."

In die tijd had Nederland met mannen als Sjef Dorpmans, Jan Keizer, Arie van Gemert en Lou Ravens meer arbiters volgens Gerard Helsma die een aardig potje konden fluiten in tegenstelling tot de huidige generatie waar de oud-arbiter niet erg van onder de indruk is.  Bij vroeger vergeleken is het nu maar dun gezaaid wat goeie scheidsrechters betreft. Wij werden ook, zoals het toen nog ging , als grensrechters bij eredivisieduels aangesteld en dan maakte je de toppers van dichtbij mee en als ik dat vergelijk met nu moet ik eerlijk stellen dat het in die periode duidelijk beter met de arbitrage gesteld was dan nu die mannen waren veel grotere persoonlijkheden."

Gerard Helsma vindt het dan ook zeer spijtig dat Roelof Luinge volgend seizoen niet meer in het betaalde voetbal actief zal zijn. Als de naam van de op dit moment als beste Nederlandse scheidsrechter te boek staande arbiter valt begint de al ruim 40 jaar in de wijk Paddepoel wonende Groninger te lachen. , Roelof loopt min of meer als een rode draad door mijn leven als scheidsrechter heen. In het begin van zijn carrière moest ik een toen nog piep jonge Luinge beoordelen of hij mocht promoveren en in 1982 stonden we, en wat voor mij de tweede keer was, samen op de overgangslijst voor wat het betaalde voetbal betrof."

Uiteindelijk is het Roelof gelukt om het betaalde voetbal te bereiken en heb ik nog tien jaar in de top van het amateurvoetbal gefloten voordat ik in 1992 met het duel tussen de beide Leeuwarder clubs LSC en Leeuwarden afscheid nam als arbiter." Nu is hij rapporteur en begeleidt hij jonge ambitieuze arbiters op hun pad die hun misschien in de eredivisie zal brengen en waar hij veel plezier aan beleeft.

, Ik vind het mooi om een jonge arbiter die wat aan wil nemen de fijne kneepjes van het scheidsrechtersvak bij te brengen die hem helpen zijn doel te bereiken. Een doel wat ik zelf bijna bereikt had maar, en zo eerlijk moet je zijn, je soms ook een beetje geluk bij moet hebben. Datzelfde geluk had hij wel een paar keer toen hij in het Gemeentelijk Archief dook om weer wat over, zijn" Gruno te zoeken. Vaak kwam hij dan weer thuis met iets waar hij een prachtig verhaal over schreef waar mannen als Martinus Postma, Klaas en Lukie Buist, Piet Dol en vele anderen een hoofdrol in speelden. Maar in al zijn bescheidenheid mag er toch ook gesteld worden dat Gerard Helsma zelf ook een hoofdrol in de geschiedenis van de club speelt. Alle functies heeft hij bekleed binnen de vereniging en waar hij zondags ook floot of als grensrechter actief was, het eerste wat hij wilde weten hoe Gruno gespeeld had. , Dat was iets wat ik moest weten en in die tijd reisde ik nog met de trein net als veel andere scheidrechters en als we elkaar op de terugreis ontmoeten en Gruno had gewonnen werd het vaak erg gezellig op de terugreis.

De voetbalvereniging Gruno, waar de wijk Kostverloren aan te danken heeft dat het nog bestaat maar waar we in het verhaal rond Martinus Postma meer over vertellen, is de werkelijke rode draad in het leven van Gerard Helsma. De vereniging waar hij ons wandelende archief kast genoemd wordt maar waar men gerust die titel kan veranderen in: Gerard Helsma: Clubarchivaris met een groot hart voor Gruno